śmietanka literacka

Shirley, Charlotte Bronte, Penguin Classics

To moja pierwsza lektura „Shirley” Charlotte Bronte i jestem pod wrażeniem. Książka ukazała się po raz pierwszy w 1849 r. i została dobrze przyjęta przez czytelników. Już we wstępie autorka gotuje czytelnikowi taką oto zachętę do dalszego wgłębienia się w lekturę:

„If you think, from this prelude, that anything like a romance is preparing for you, reader, you never were more mistaken. Do you anticipate sentiment, and poetry, and reverie? Do you expect passion, and stimulus, and melodrama? Calm your expectations; reduce them to a lowly standard. Something real, cool, and solid lies before you; something unromantic as Monday morning, when all who have work wake with the consciousness that they must rise and betake themselves thereto. It is not positively affirmed that you shall not have a taste of the exciting, perhaps towards the middle and close of the meal, but it is resolved that the first dish set upon the table shall be one that a Catholic—ay, even an Anglo-Catholic—might eat on Good Friday in Passion Week: it shall be cold lentils and vinegar without oil; it shall be unleavened bread with bitter herbs, and no roast lamb.”

Cóż, nie możemy zarzucić pisarce braku szczerości. Fakt, akapit jest niezwykle gorzki w wymowie, ale trudno się dziwić dziewczynie, gdy w ciągu jednego roku traci ukochane rodzeństwo. Nie był to najlepszy moment w jej życiu. Z drugiej też strony, mamy okazje zamienić romans na kawałek „prawdziwego”, choć fikcyjnego, życia. Co do samej fabuły, to ta rozwija się niezwykle powoli i oscyluje wokół czworga bohaterów. I mimo, że wszystko kończy się szczęśliwie, to książka zrobiła na mnie wrażenie dość smutnej, ukazuje bez ogródek pozycje kobiety w społeczeństwie angielskim XIX wieku. Bo tym razem autorka wychodzi poza ramy personalnych przygód swoich postaci. Akcja ma miejsce w Yorkshire, w czasie protestów Ludystów (1811-1812), gdy nowe maszyny w fabrykach są przyczyną zwolnień pracowników. Bronte skupia się na losach dwóch kobiet, Shirley Keeldar i Caroline Helstone, całkowicie różnych bohaterek, które dzieli wszystko oprócz przyjaźni, charakter, majątek (albo jego brak jak w przypadku panny Helstone), usposobienie, wygląd. Jedna jest niezależną dziedziczką fortuny, druga sierotą wychowywaną przez wujka bez jakiegokolwiek majątku czy zabezpieczenia finansowego. Shirley, dumna, nieposkromiona, odważna ale uparta i czasem okrutna. Caroline wrażliwa, delikatna, nieśmiała, pełna współczucia dla innych, lecz ceniąca samotność i beznadziejnie zakochana. Dziewczyna cierpliwie znosi swój los, gdyż wie, że nie ma szans wyjść za mąż bez porządnego posagu, jest młoda i piękna, lecz zamiast czerpać z życia pełnymi garściami obmyśla swoją staropanieńską przyszłość. To co mi się w tej książce podobało to przedstawienie pozycji kobiety w ówczesnym społeczeństwie z dwóch zupełnie różnych stron, do tego niezwykła ilość ciekawych bohaterów, wielowymiarowych i ciekawych. Te wszystkie typy mężczyzn różnorako odnoszących się do kobiet, jedni się ich boją i  gardzą nimi, inni uwielbiają płeć piękną.

Powieść porusza problemy społeczne i polityczne, bezrobocie, biedę, poglądy poszczególnych stronników politycznych. Duchowieństwu też się dostaje. Wydaje mi się, że jak na ówczesne czasy musiała to być odważna powieść, mówiąca otwarcie o ówczesnych palących  problemach, nie tylko społecznych. Tytułowa bohaterka nie jest w końcu wiktoriańską strażniczką domowego ogniska, a pełną wigoru właścicielką majątku, która umie nim kierować i wie gdzie inwestować. Podczas gdy kobiety z sąsiedztwa tkwią w domach.

“Look at the numerous families of girls in the neighbourhood: the Armitages, the Birtwhistles, the Sykes. The brothers of these girls are every one in business or in professions; they have something to do: their sisters have no earthly employment, but household work and sewing; no earthly pleasure, but an unprofitable visiting; and no hope, in all their life to come, of anything better. This stagnant state of things makes them decline in health: they are never well; and their minds and views shrink to wondrous narrowness.(…) They scheme, they plot, they dress to esnare husbands. (…) Could men live so themselves?”

Mimo, że Shirley jest powieścią historyczną to pisarka mało miejsca poświęca sytuacji robotników, wiemy, że cierpią, ale są gdzieś tam z boku. W tej książce najważniejsze są kobiety. Zastanawiam się jakie wrażenie musiała robić na płci pięknej ta publikacja.

seria:Penguin Classics

Wuthering Heights, Emily Bronte, Penguin Classics

Jakoś ostatnio zebrało mi się na sentymentalny powrót do ulubionych lektur z przed lat (naprawdę wielu lat). I tak sięgnęłam po „Wichrowe Wzgórza” po raz pierwszy w oryginale, i po lekturze byłam zawiedziona tym, że jestem rozczarowana powieścią. Brzmi to trochę pokrętnie, ale jest tak  w rzeczywistości. Będąc dużo młodszą, zaczytywałam się w powieściach sióstr Bronte, przynajmniej tych wydanych po polsku, nie mogąc się doczekać kiedy przeczytam je po angielsku. Język angielski jakoś opanowałam, ale nigdy nie miałam czasu czy okazji na powrót do wspomnianych powieści. Więc teraz gdy wreszcie zrobiłam sobie ów „powrót” moje złudzenia się rozwiały niczym siwy dym. Ach , gdzie te nieprzespane godziny i płonące od akcji policzki.

Catherine i Heathcliff to chyba jedna z najbardziej znanych par nieszczęśliwie zakochanych, których destrukcyjna miłość ogarnia wszystko i wszystkich, plącze losy, przeklina na wieki i powraca niczym mara. A wszystko to na bezlitosnych terenach wrzosowisk. Ach te poplątane rodzinne związki wzajemnych miłości i nienawiści. Destrukcyjne uczucie zniszczyło na zawsze życia obojga bohaterów i kilku innych członków familii. Nie ma co, wszystko pozostaje w rodzinie. Druga część książki przedstawia czytelnikowi na pocieszenie spokojniej już kwitnące uczucie Catherine (córki pierwszej Catherine) i Haretona wychowanego w dość nietypowy sposób przez Heathcliffa. Ale wszystko kończy się dobrze, zwaśnione posiadłości Wuthering Heights i Thrushcross Grange jednoczą się przez miłość potomków rodzin, dziewczyna cywilizuje chłopaka, a on ją utemperuje. Zrecyklingowane postacie zamykają pewien cykl.

W niedługim czasie chcę przeczytać jeszcze raz „Jane Eyre”, ale już teraz mam wrażenie, że jest to powieść pod pewnymi względami lepiej napisana niż „Wichrowe Wzgórza”. Postacie Emily wzbudzają emocje czytelnika, choć wydaje mi się, że nie są tak doskonale przedstawione jak u siostry. Odniosłam  wrażenie, że szaleństwo Kathryn było nagłe i dość pobieżne. Ot, zapomniany kompan wspólnych zabaw pojawił się po kilku latach, a ona szaleje, rzuca się i krzyczy w między czasie rodząc dziecko, no a przecież pretensje mogła mieć tylko do siebie. Jak na tak zrównoważoną osobę okazała się dość nerwowa, jakoś mi to nie pasowało do jej niby silnego charakteru.

To powieść świetna na wietrzne wieczory, momentami porywająca (choć zależy za którym razem się ją czyta), momentami rozczarowywująca. Sam pomysł Emily Bronte miała intrygujący i ciekawy, ale jakoś do końca jej nie wyszło. Niektóre ze scen drażniły mnie swoją naiwnością i kiczem. Myślę też, że jak na powieść o sile uczuć, autorka za mało skupiła się na psychice postaci, oscylując bardziej w rejonach akcji i zapewniając czytelnikowi rozrywkę, zamiast bawić się we Freuda. Odnoszę wrażenie, że pisarka wręcz zaszufladkowała swoich bohaterów, ograniczając się do obdarzenia ich kilkoma cechami oraz wadami i nie wychodząc poza nie. Oczywiście można bronić powieści, bo przecież historię poznajemy niejako z drugiej ręki, głównie z opowieści starej Nelly, służącej i piastunki, a ta nie szczędzi słów krytyki, ale mi po prostu książka nie przypadła już do gustu i tyle.